FD

		Download origineel: Volle pagina: fd.weekend Zaterdag 26 november 2011
16 Ondernemen & Beleggen Family Offices
Rijke families beheren hun geld liever zelf
Vermogende families halen expertise in huis om hun kapitaal te beheren. Want veel fiducie in de bank hebben zij niet meer.
Henk Engelenburg en Hans Maarsen Amsterdam akenfamilie De Rijcke uit Zeist heeft 17 mensen in dienst om haar vermogen te beheren, vergaard met de verkoop van drogisterijketen Kruidvat aan een Aziatisch conglomeraat. Ze zijn gehuisvest in een futuristisch pand, gelegen in een lommerrijk laantje in het Noord-Hollandse Laren. Het onderkomen met zijn imposante hekwerk steekt nogal af tegen de dertiger jaren villa’s in de directe omgeving. Toch is er alles aan gedaan om niet op te vallen: nergens valt een huisnummer of naambord te ontdekken. De zorg over familiekapitaal is een discrete aangelegenheid. Financiële vertrouwensperso- nen staan veelal dicht bij de familie. Dat mag ook letterlijk worden genomen. Een nazaat van een grote Nederlandse auto-importeur bracht zijn vaste adviseurs jarenlang onder in een kantoor aan huis. Overdag besteedde hij zijn tijd aan jagen en autoracen om in de namiddag met zijn privéstaf de financiële besoignes door te nemen. Het inrichten van zo'n 'family office' is voorbehouden aan een selecte groep superrijken. Om de kosten van een paar eigen adviseurs terug te verdienen, moet het kapitaal al gauw €10 mln bedragen, zegt een beheerder van een familievermogen die niet met naam genoemd wil worden. Is een grotere club nodig om het financiële overzicht te houden, dan ligt de ondergrens bij €250 mln, verklaart Mark de Jong , mede-oprichter van Monitor Capital Partners. De Rijcke koos aanvankelijk voor een traditionele belegging in vastgoed, aandelen en obligaties, na het afstoten van Kruidvat in 2002. Maar de drang naar ondernemen is gebleven. Daarvoor is family office De Hoge Dennen opgericht, vernoemd naar een landgoed in Zeist. Er is een pot gevormd van €150 mln voor deel-	name in middelgrote familie- bedrijven waarmee De Rijcke een klik heeft. Het beheer van familiekapitaal in eigen investeringsvehikels is van alle tijden. De Rockefellers en VanderBilts zijn daarin baanbrekend geweest. In Nederland volgden families als Brenninkmeijer, Fentener van Vlissingen en Blokker. Maar ook minder bekende ondernemers, die fortuin hebben gemaakt, zijn vertrouwd met het fenomeen. Alex Mulder, oud-USG-topman, heeft met Amerborgh een eigen vehikel, evenals Ronald de Waal, de grote man achter kledingketen WE. De meeste beschikken over een vermogen met de omvang van een klein pensioenfonds. De grote doorbraak in Nederland dateert van de laatste tien jaar. 'Rijke families zetten zo'n 8 à 10% van hun miljoenenvermogen opzij voor risicodragende investeringen. Rond de eeuwwisseling was dat praktisch nul. Er werd alleen geld uitgetrokken voor goede doelen', zo weet Tim Kloosterman, co-chairman van het internationale adviesbureau Amrop. De verklaring voor de groeiende animo? De vermogens van rijke particulieren zwellen aan en er komen meer miljonairs bij. Na-oorlogse ondernemers hebben tot Families hebben genoeg van banken die hen aan te hoge risico's hebben blootgesteld	aan de crisis van 2008 hun bedrijf voor veel geld kunnen verkopen. En de meeste hebben nog zoveel ambitie dat ze meer willen dan een spaarrekening openen. Maar er is nog een reden om het heft in eigen hand te nemen: menig zakenman in ruste is het rotsvaste vertrouwen in de bank kwijt. 'We leven in een andere wereld sinds "Lehman"', ervaart Kloosterman. De bank biedt niet de zekerheid die ervan verwacht werd. ‘Mensen hebben risico’s gelopen die ze niet hadden willen lopen’, signaleert De Jong van Monitor Capital, een bureau dat exclusief voor multimiljonairs optreedt . ‘Verdubbelen van het vermogen is leuk, maar halvering is geen optie,’ zegt hij. De vertrouwensbreuk heeft vergaande consequenties. 'Mensen met geld zijn niet meer bereid hun portemonnee aan de bankman toe te vertrouwen', laat een beheerder van een family office weten, op voorwaarde van anonimiteit. 'We dachten vroeger dat de belangen van bank en klant parallel liepen, maar we weten nu beter.' Monitor Capital, die wel openlijk wil praten, is een zogenoemde multi-family office en bedient rijken die niet rijk genoeg zijn om zelf een kantoortje met eigen adviseurs te bekostigen. In zeven jaar heeft het bureau dertig Nederlandse families gecontracteerd , samen goed voor een miljardenkapitaal. Het bureau adviseert de familie over de geldstromen, weegt kansen en risico’s, en houdt overzicht over het totale kapitaal. De bank komt er niet meer aan te pas en mag alleen nog transacties uitvoeren. Dat banken het verbruid hebben bij uitgerekend de gefortuneerde families is niet zo verwonderlijk. In die kring heerst van van nature weerstand tegen financiële waaghalzerij. Het familiebezit moet vooral goed geconserveerd worden om overdracht aan de volgende generatie te verzekeren. Dat is het heilige doel dat nooit in gevaar mag komen. De kinderen zijn de erfgenamen van



17 Ondernemen & Beleggen Family Offices
het eigen bedrijf of van het kapitaal dat met verkoop is verkregen. Met die doelstelling in het achterhoofd zijn wilde avonturen taboe. 'Wat telt is de nachtrustfactor', in de woorden van De Jong. Hoe onrustiger de financiële markten, hoe groter de behoefte om even pas op de plaats te maken. 'Als de inflatie wordt goedgemaakt, zijn cliënten al tevreden.' De eurocrisis bevordert nu een vlucht in liquiditeiten. Dat die keuze niet zoveel in het laatje brengt, wordt voor lief genomen. Het kapitaal vloeit naar het harde euroblok in Nederland en Duitsland waar creditgeld 4,75% oplevert, altijd nog twee keer zoveel als het rendement op staatsobligaties. Participeren in bedrijven staat ogenschijnlijk haaks op de wens om liquide te blijven en risico’s te mijden. Geld komt bij een overname voor langere tijd vast te zitten en het resultaat is ongewis. Maar als die belangen een beperkt deel van de totale portefeuille uitmaken, ligt niemand daar wakker van. En wat zeker meetelt: de onderhandse overnamemarkt is minder sterk onderhevig aan alle jo-jo bewegingen op de beurzen. Zo is deze maand de toeloop te verklaren naar een nieuw investeringsfonds van Bencis, een succesvol private-equityhuis in Amsterdam, waarin naast pensioenfondsen ook vermogende particulieren deelnemen. Waar ze kansen zien, treden family offices op als geldschieter. Breedinvest, het vehikel van de familie Blokker,	vergrootte afgelopen zomer zijn belang in winkelketen Macintosh, overigens wel weer een beursfonds. Toch is het geen echte verrassing: private investeerders zoeken vaak naar belangen in sectoren waar ze verstand van hebben, in dit geval de detailhandel, en blijven daar lange tijd in zitten. Of ze kiezen voor een sector die weinig conjunctuurgevoelig is. Zo nam de familie achter auto-importeur Louwman (Toyota en Suzuki) dit najaar een leverancier van scootmobiels over, een transactie die past in de opbouw van belangen in de gezondheidszorg . Ook De Hoge Dennen roert zich op de onderhandse overnamemarkt. De familie De Rijcke stapte eind oktober in kunststoffenbedrijf Wiefferink in Oldenzaal. De onderneming krijgt daarmee ruimte zijn expansieplannen te realiseren. Family offices zijn investeerders met een lange adem, zoals ook het oorspronkelijke familiebedrijf in alle rust is opgebouwd. Daarin verschillen ze van reguliere private-equityhuizen die met geleend geld in zo’n vijf jaar mooie deals moeten maken. Doen ze dat niet, dan lopen ze de kans hun externe geldbronnen, zoals pensioenfondsen, te verspelen. Die druk kennen family offices niet. Het gebruik van vreemd vermogen past minder in hun filosofie, gericht op behoud van onafhankelijkheid. 'Het is hen wat waard als ze de bank op afstand kunnen houden. Op pottenkijkers zitten ze niet te wachten', zegt een betrokkene.	Des te meer behoefte is er aan raadgevers die uitgroeien tot de vertrouweling van de familie. De vaste staf van een family office is er niet alleen voor het geldpakhuis. De privé-adviseurs staan zo’n beetje dag en nacht klaar om de familie bij te staan. Alles kan daarbij aan bod komen, van persoonlijke veiligheid tot het screenen van de bemanning van het zeiljacht in de Middellandse Zee. En ook als een zoon op het verkeerde pad raakt, moet de adviseur uitkomst bieden. Dominique Bech, partner bij Monitor Capital: 'Wij zitten op zondagmiddag met de kinderen aan de keukentafel om uit te leggen waarom het gezin naar België is verhuisd. Die weten het vaak niet. Binnen de familie is praten over geld taboe. Wij moeten dat doorbreken.' Monitor Capital steunt in zijn werk op een Raad van Advies met zwaargewichten uit het bedrijfsleven als Leo Berndsen, oud-topman van het vroegere Nedlloyd, en Henk van der Kwast, ceo van het beursgenoteerde autobedrijf Stern . Zij dragen bij aan het gezag en de integriteit waarop een family-office drijft. Want als het vertrouwen wordt beschaamd is Leiden in last. Een incident kan lang nagalmen. Dat heeft Janivo ervaren, het investeringsvehikel van de familie De Pont, die zijn geld verdiende met de import van Mercedes. Daar kwam vorig jaar een vaste adviseur met een onkreukbare reputatie in opspraak vanwege dubieuze betalingen. En nog praten ze erover in het besloten wereldje van de family offices. 'Dit voorval is door velen als "shocking" ervaren,' zegt een insider.

17 Ondernemen & Beleggen Family Offices
Vermogenden helpen bedrijven in geldnood
Nu banken steeds vaker niet thuis geven, doen ondernemers in toenemende mate met succes een beroep op vermogende families om als geldschieter op te treden voor bedrijfsinvesteringen. ‘Families nemen een deel van de rol van de bank over’, zegt Dominique Bech van Monitor Capital Partners (MCP) in Amsterdam dat voor een dertigtal vermogende families als family office fungeert. ‘Bijvoorbeeld om voor een ondernemer de start te financieren van een nieuwe activiteit in een belangrijke markt. Ondernemingen betalen interessante risicopremies, doorgaans belangrijk meer dan de 2,5% die voor een spaarrekening staat. Op deze manier is in Nederland de afgelopen jaren een nieuw netwerk boven de banken en de vermogensbeheerders ontstaan waarbinnen mensen elkaar informeren en tippen over zogeheten ‘clubdeals’.’ Naar voorbeeld van de markt van vastgoedinvesteringen bestaat de markt voor clubdeals uit leningen voor kleine en middelgrote bedrijven die uit oogpunt van risicospreiding in pakketten van bijvoorbeeld een ton worden aangeboden door vermogende ondernemers en families. Bech ziet dat rijke families steeds meer door de wol geverfd zijn als het gaat om risicokapitaal. ‘Vroeger was de vraag na verkoop van het bedrijf of het kapitaal moest worden belegd in aandelen olies of flippen. Een aantal jaren geleden bestond de belegging voor een deel uit liquide middelen naast aandelen, obligaties en wat vastgoed. Tegenwoordig doen ook grondstoffen mee net als hedgefunds en private equity.’	Transacties die met bankschuld worden gefinancierd, komen doorgaans uitsluitend binnen het bereik van de grotere family offices. Zij vormen in toenemende mate het smeermiddel dat fusies en overnames alsnog mogelijk maakt. De markt snakt immers naar vers kapitaal nu de banken zich vanwege de financiële crisis terughoudend opstellen en daardoor de activiteit van private equity-partijen op een laag pitje staat. Voor de families is het een aantrekkelijke aanvulling op hun investeringspalet omdat de prijzen van ondernemingen momenteel relatief laag liggen door de weggevallen dynamiek van vraag en aanbod. De grote family offices steken tot 20% van hun vermogen in private equity-transacties, zegt Marc Pieters, directeur bij Deloitte dat een eigen family office beheert. ‘De private kapitaalverschaffer wil 20% tot 25% rendement maken op de investering. Dat gaat in dit tijdsgewricht en met de huidige kapitaalschaarste uitsluitend met investeringen met private equity.’ Pieters heeft de indruk dat vermogende families meer dan voorheen private equity verschaffen. ‘Door hun strategie voor de lange termijn kunnen ze meer doen dan private equity-partijen die langs de bank moeten en die een korte termijn strategie hebben.’ Er zijn volgens Pieters families die 40% tot 50% met vreemd vermogen financieren, er zijn families die er ver onder zitten en families die het principieel niet doen. ‘Want de ervaring leert dat je heel snel heel veel geld kunt verliezen als je denkt dat je overal verstand van hebt.’	Er is een nieuw netwerk ontstaan waarbinnen men elkaar informeert en tipt over 'clubdeals'